Омарны эсгере

Тюз Омарны юсюнден айтабыз десек, ол терсиракъ боллукъ болур… Омар, ол жангыз Омар тюйюлдю, ол халкъны къыйыныды… Аллахны ахшылыгъы бла халкъыбыз да барды. Кеси да бу халкъ эсли халкъды. Тюрк миллетле къаллайла болгъанларын дуния бети биледи. Халкъ эски болса уа, аны эскилиги тили бла белгили болады. Тилинде айтыулары барды, жырлары, жомакълары, хар тюрлю затлары. Жыр дегенинг а адамны жюрек къыйынын, ич ниетин, оюмун билдиреди. Омар а бизге аны айтыучу. Ол сан эди, аны жаны уа бизге миллетибизни ичин айтдыргъан аллай жан болгъанды. Бар миллетибизни къууанчы, неси да Омарны ауузу бла айтыла эди. Аллах аны бу дуниягъа, бизни миллетибизге, келечи этип бергенди. Ол а, айтханымча, миллетни билдиргенди жыры бла, бютюнда къылыгъы бла. 

Мен аны телевизорда жырлап кёргенме, ансы къатында олтуруп ушакъ этмегенме. Мени оюмума кёре, ол керти да халкъыбызда айта барыргъа тийишли адамды, халкъыбызны атын айтдыргъанладан бириди.

Жыр адамны ич дуниясыды. Аны тышына берген да Бир Аллахдан келечик этеди. Омарны «Аланла» деген жырын бютюн да ёсюп келген сабийлеге билдирирге керекди. Ол жыр бошунакъгъа айтылмайды… Бизни миллетни айтыуу да, жыры да жашаудан алыннганды. Ол жашаудан аллыннган зат а жыр бла къалгъан эсе, сабийле тынгылап, тынгылагъандан сора уа аланы акъылларына жетерча, бёлюм-бёлюм этип, эслерине салыргъа керекди. Ансыз, бизни бириклешгенибиз боллукъ тюйюлдю. Алай сабийле бюгюнлюкде тышында окъуп, тарыхыбызны ким болса да кесине жазып, оноучусу болмагъан халкъны мюлкю тонаугъа къалыр дегенлей, шёндю алай болуп турабыз. Осаллыкъдан угъай, биз асыры халкъны адамын сюйгенден, бир инсаннга аманлыкъ этмей, мурдарлыкъ эте тургъанланы да кечип къойгъаныбыз ючюн. Бусагъатда Интернет барды. Ол бир жаны бла игиди- халкъыбызны битеу болгъан затларын ары чыгъарып, тап хайырланып, талаш-тюйюш къурамай, бизникиди деп бегим этилип къалса, кёпле хайырланырла. Эски жырларыбыз да кёпдюле, аллай иги жырла… Табакъсоуланы Мухтарны, узакъ ёмюрлю болсун, эски жыр китаплары барды - Къарачай жанында да, мында да адамла сейирсинирча. Мен ол жырлада ангыламагъан сёзле, жерле да бардыла. Нек? Аны магъаналары жырда къалгъанды, миллетде атлары уа тюрленнгенди. Омарны жырларыны сексен проценти халкъны, тарыхны юсюндендиле. Ол жаны бла Омаргъа «Къор болайым!» - дерге керекбиз. Ол аллай адам эди!

Хар инсан келечиди бу дуниягъа, хар адам да борч бла жаратылады. Адам кесин тюз жолгъа салып, тюз ниет бла жашаргъа керекди. Хакъыбызда аллайла кёпдюле - Омарны, Кязимни, Къайсынны. Бизге кимден да зат алыргъа керек тюйюлдю. Аллах бизни саныбызгъа, жаныбызгъа аллай ариу тил, ниет бергенди, сора биз тышында излерге нек къалгъанбыз, болгъаныбызны къаты тутаргъа керекбиз! Ол затла, жырланы барысы да ёсюп келген сабийлеге тарихди.

Акъны къарагъа ызлап башлагъанда, биз биринчи араб харфла бла жазгъанбыз. Ары дери аланланы, скифлени кеслерини харфлары болгъандыла деп да айтылгъанды. Артда, кечиракъда, латин харфла бла жазып турдула, шёндю уа орус алфавит бла хайырланабыз. Ол жазылмай къалгъанла уа аууз бла айтылып барадыла. «Бийнёгерни» жырын жырлагъан заманлада бизде жазыу жокъ эди, алай бюгюнлюкде да унутмагъанды. Аны Омар жырлай эди, жаннетде жатсын. Аллай эски затны, аллай бай тарыхлы миллетни кесибиз кётюрюрге керекбиз! Бирин къой да, бирин айт деп, мен бир керти зат айтайым.

- Бир жыл бери венгерлиле келген эдиле. Ала фольклор жыя эдиле. Огъары Малкъаргъа баргъан эдиле, адамлагъа да тюбей, жырла да жыя, Къарачайгъа да жетгендиле. Ол заманда ала манга да тюбегендиле. Ол адам а, кеси да Акъкъушладан, сыбызгъы бла «Бийнёгерни» жырын сызгъырады. Мен а ол «Бийнёгерни» жыры болгъанын айтама. Ол кезиуде жолоучу уа: «Сиз, таулула, муну жыр бла айтасыз, бизде уа айтыуда айтылады», - деген эди. Сёзю сёз бла, магъанасы магъана бла бериледи – барып къаягъа миннгени, уугъа баргъаны, акъ маралны къуугъаны…

Биз эски халкъбыз, тилибиз эски, жырыбыз эски, жаныбыз эски. Билгенибиз кёп, билмегенибиз а андан да кёп. Бютюнда, бу ёсюп келген жаш тёлюню сейирсиндирирге керекди, жаш адамлагъа миллетни айтыуларын, жырларын, андан сора да не иши бар эсе да, аланы барысын да кёргюзте турургъа керекди. Биз Отар улу Омарча айтхылыкъ адамларыбызны, усталарыбызны да билдирирге борчлубуз.


Хамзат БАЧИЕВ,
народный мастер России,
член союза художников России.

Контакты

Напишите нам
assia big