Жыргъа берилген жашау

Аламат халкъ жырчы Oтaров Омарны аты Къабарты-Малкъарда, Къарачай-Черкесде да бек белгилиди. Ол белгиликни жырчы кесини хунери, усталыгъы бла тапханды. Отаров Омарны профессионал исиусствогъа келтирген жол къайгъысыз, тынч, сыйдам жол болмагъанды. Шёндю жырчы да болгъан усталыкъгъа жетер ючюн, анга халкъыбыз берген хурметге тийишли болур ючюн, Омаргъа искусствону къыйын, ёр эм да узакъ жолун къыдырыргъа, кече да, кюн да арымай-талмай кесини музыка культурасын ёсдюрюрге, жырчы усталыгъын сюрмелерге тюшгенди.

Отаров Омар Магомедович 1916 жылда Бахсан аузунда, шёндю Тырнаууз шахар болгъан Гирхожан элде туугъанды. Ол сабий заманында окъуна жырны, музыканы бек сюйгенди, элде жыр жырланнган, къобуз, сыбызгъы согъулгъан жерлеге барыргъа, алагъа тынгыларгъа, жырланы, тартыуланы эсинде тутаргъа ёч болгъанды. Тойлада, къууанчлы жыйылыулада ол таулу жырчыладан бек кёп халкъ жырла эшитгенди, аланы эсинде тутаргъа, жырларгъа юйреннгенди.

Атасы Магомет жыл сайын Омарны къошха, тау жайлыкълагъа, стауат къыйырина элте болгъанды. Омар анда да жалан да малчылыкъ ишге юйренип къалмагъанды, ол абадан cюpюyчюлени, къойчуланы тауушлукъ жырларына, сыбызгъы тартыуларына дайым сюйюп тынгылагъанды, ол жырланы, макъамланы Омар кесини жашаууна жол нёгер этгенди.

Уллу Октябрь битеу халкъыбызгъа, Омаргъа да жангы, насьплы жашауну кенг жолун ачханды. Гирхожанда школ ачылгъанда, Омар окъургъа ары жюрюйдю, билим алыргъа итинеди. Ани школда жырларгъа юйреннген бирннчи жыры айтхылыкъ революциялы жыр - «Интернационал» болады. Фахмулу жашчыкъ «Интернационалны» эм малкъар халкъ жырланы элде болгъан къууанчлы жыйылыулада, тойлада сюйюп жырлайды, кесини ариу ауазына къартны-жашны да сейирсиндиреди.

Омар ол заманда бек сюйюп жырлагъан жырла «Къанаматны», «Солтан-Хамидни», «Хаджи-Муратны», «Алийни», «Къаншаубийни», «Бекболатны» жырлары болгъандыла.

Жаш болса да, отузунчу жыллада окъуна Омарны аты жалан да Гирхожанда угъай, Бахсан аузунда да айтылып башланады. Кесини жашауун жыр бла байлагъан таулу жаш, белгили халкъ жырчыла Эдокланы Харун бла Сеитден, Сотталаны Муратдан, Этезланы Топпандан кёп ахшы жырлагъа юйренеди, аланы байрам кюнледе, келин келген жерледе, тынгылагъан адамланы ыразы этип, уста жырлайды. Омар кесини репертуарын байыкъландырыр хыйсапда атасыны биргесине Малкъар аузуна, Холамгъа, Бызынгыгъа, Чегем аузуна эм Къарачайгъа барады, малкъар, къарачай элледе жашагъан хунерли жырчыланы къалай жырлагъанларына сейирсинип тынгылайды. Аладан «Ачей улу Ачемезни», «Бийнёгерни», «Гапалауну», «Таукъанны», «Мисирбийни» жырлары дегенча, кёп ахшы халкъ жырлагъа юйренеди.

Омар жаш заманында той-оюн коллективлени Къабарты-Малкъарда бардырылгъан эришиулерине, къарауларына дайым къатышып, жаш жырчыланы арасында биринчи жерлени алып тургъанды. 1938 жылда Нальчикде малкъар къырал хор къуралгъанда уа, Омар Отаров арсарсыз ары киреди эм хорну жыр башчыларындан бири болады. Айхай да, ал кезиуде хорда ишлеген алай тынч болмагъанды. Тау элледен жыйылгъан жашлагъа бла къызлагъа, ол санда Омаргъа да, окъургъа, ноталаны окъуп эм жырлап билирге, кеслерини музыка билимлерин кётюрюрге керек эди.

Малкъар хорда, артда уа ол хор Къабарты-малкъар къырал жыр эм тепсеу ансамбльге кьошулгъанда. Омар Отаров кесини жырчы усталыгъын эринмей сюрмелейди, жангы жырлагъа юйренеди, аланы элледе, шахарлада, башха республикада бардырылгъан концертледе жырлайды. Аны бла бирча Омар малкъар эм къарачай халкъ жырланы жыйыугъа, аланы кесини репертуарына къошуугъа эм да халкъыбызны арасында пропагандалаугъа уллу магъана береди. Омар концертледе артыгъыракъ да бек сюйюп граждан урушну жигитлери Асанов Хаджимуратны, Мусукаев Ахматны жырларын, Нировну эм «Большевиклени юсюнден» жырланы жырлайды.

Айтхылыкъ халкъ жырчыбыз Омарны миллет музыка искусствобузну ёсдюрюуде къыйыны аз тюйюлдю. Ол жалан да халкъ жырланы жырлагъан бла чекленип къалмайды, кeси да заманнга керекли, жаш тёлю сюйюп жырлагъан, жамауатны ыразы этген жырланы макъамларын, музыкасын жарашдырады. Аланы асламысы патриотлукъ темагъа, урунуугъа, халкъланы шуёхлугъуна, сюймекликге жораланнгандыла. Къайсын Кулиевни Ленинни юсюден жазгъан «Жашауубузну байрагъы» деген назмусуна Омар этген аламат жырын битеу халкъыбыз биледи. Андан сора да ол Берт Гурттуевну, Керим Отаровну, Магомет Хубиевну, Ибрагим Маммеевну эм башха поэтлени назмуларына халкъыбызда белгили «Алгъа-алгъа», «Коммунист урунууну маршы», «Туугъан журт», «Сени атынгы къаяда жазарма», «Не этейим», «Тракторчуну жыры», «Сен мени жырымса», «Къолтугъунга киргенлей барама» деген эм башха жырланы макъамларын жарашдыргъанды.

Бу арт жыллада Отаров Омар Къабарты-Малкъар радиону бла телевиденияны хоруну жыр башчысы болул ишлейди. Мени бла ушагъында кесини жашаууну, ишини юсюнден Омар былай айтады:
- Мен гитче заманымдан окъуна жырны, музыканы бек сюйгенме. Мени жырларыма тынгылагъан адамланы ыразы этгенлерин кёрсем, жюрегим бек къууанады. Жашауум жыр бла байламлы болгъанлы ма энди 40 жылдан атлагъанды. Жырланы арасында мен бек сюйгенле - халкъ жырладыла. Халкъымы жырларын жыйыуну эм аланы пропагандалауну кесими баш борчума санайма. Тынгылагъан адамла мен жырлагъан халкъ жырланы бек сюйгенлерин билеме. Анга аладан радиогъа эм манга келген письмола шагъатлыкъ этедиле. Манга берген хурмети ючюн жамауат сау болсун. Жырчыгъа халкъны хурметинден уллу саугъа къайда!

Омарны биргесине ишлеген, республиканы сыйлы артисткасы Зоя Алтуева бла да ушакъ этебиз. Ол жырчы нёгерини юсюнден кёп ахшы сёзле айтады:
- Мен Отаров Омар бла ишлегенли 18 жыл болады. Ол заманны ичинде биз, туугъан эгеч бла къарындашлача, бир бирибизни ангылап, бир бирибизге болушуп ишлейбиз, миллет жыр искусствобузну айнытыргъа кюрешебиз. Мен Омар бла бирге бек кёп жыр жырлагъанма. Аланы арасында артыгъыракъ да «Кёкалак», «Жюрюгюз, аланла бирге жырлайыкъ», «Къызны оюму, жашны сагъышы» де¬ген жырланы энчи айтыргъа керекди, - дейди Алтуева.

Бир талай жыл мындан алда музыка искусствону айнытыуда уллу къыйыны ючюн Омаргъа КъМАССР-ни сыйлы артисти деген намыслы ат аталгъанды. Кесини битеу жашауун жыр бла байлагъан Отаров Омар ол атха тийишли болгъанын ишинде эм жашауунда кёгюзтгенди. Аны жыл саны алтмышха жете келсе да, шёндю Омарны творчествосуну таза да чакъгъан, жашнагъан кезиуюдю дерге боллукъбуз.

И. РАХАЕВ,
КъМАССР-ни искусстволарыны сыйлы къуллукъчусу.
Коммунизмге жол.-1976.- 7 янв.

Толгъан мурат

Отарланы Омарны эсгере

Гитче заманыбызда эсибизде бир зат къалса, жылла оза баргъанлыкъгъа, ол кёз аллынга келгенде ачыкъдан-ачыкъ, хар ууакъ затчыкъ да сурат ишленнгенча неда кино алыннганча болады.

...Ма шёндю да мен Радиону юйюню аллында сюелип, къатымда уа Омар тургъанча бек кесгин кёрюндю кёзюме. Артда уа биягъы сабий жылла келдиле эсиме.

Бизни тёлю ол заманда не уллу умутларыбызда да биллик тюйюл эди хар юйде да энчи кинотеатр боллукъду, компьютерле чыгъарыкъдыла, Интернетни чибин ауу битеу дунияны бийлерикди, деп. Юйюбюзде радио, электричество эм патефон болгъанлары окъуна уллу байлыкъча кёрюнеди.

Нальчикден бериу болса, мен радиону къатындан кетмейме. Битеу эшитген малкъар эм къабарты жырланы уа кёлден билеме. Отарланы Омар, Валентина Сосмакова, Бица Аталикова эм Хаждал Кунижев айтхан жырланы терк-терк эшитиучюбюз.

Бюгюн а медицина училищени студенткасы Къулбайланы Людмиланы юсюнден бериуге тынгылап. чартлап эшикге чыгъама, тенг къызым Любагъа аны хапарын айтыргъа. Ол а манга тамбла элде Цийкъанлада боллукъ тойгъа Омар келликди, дейди. Аны эшитгенлей, мени акъылыма Омарны не да этип кёрмей къоймазгъа деген умут келеди. Алай ары къалай баргъын?

Бизни, сабийлени, ары чакъырлыкъ тюйюлдюле. Кюз артыны ахыр кюнлери келгендиле эм орамда, сууукъ жауун тюбюнде сюелип, Омарны кёрюрге умут этгенден хайыр чыкъмазлыгъын, гитче болсам да, ангылайма.

Танг атханлай, эрттерек туруп, анама юй жумуш этерге болушама: черекден суу келтиреме, печьде от этеме. Терк окъуна ауузланып, тенг къызымдан арифметикадан дерсни аллыкъма деген сылтау бла, мыллыгымы орамгъа атама. Сууукъ жел бла ууакъ шулпу жылы юйден сора аламат кёрюнмей эдиле, алай, жырчыны асыры кёрлюгюм келгенден, аны къайгъылы тюйюлме.

Цийкъанланы юйлерини аллында эки ат арба, арбазда да эр кишиле ары-бери айлана. Юйден а тойгъа этилген ашарыкъланы ариу ийислери чыгъады. Алайда бир кесек туруп, артдаракъ келир муратда юйге къайтама.

Дерслерими этерге олтургъанма, алай башыма бир зат кирмейди.
Сыфаты къаллай болур жырчы Омарны, деп сагъышланама. Бек сейири уа, ол тюз мен кёзюме къалай кёргюзте эсем да, артда радио комитетде кёргенимде, ол аллай эди: бийик ёсюмлю, субай, келбетди. Жаланда мен суннганча къушбурун болмай, бурну тюз эди.

Жангыдан орамгъа чыгъаргъа сылтау къураргъа керек болуп, мен ишни болушун эгешчигиме айтама. Ол а: «Сен аны адамланы арасында къалай танырыкъса?»-деп сорады. Мен, бираз сагъыш этип: «Ол башхаладан сыфаты, кийими бла да айырмалы боллукъду, Омар жырчыды сора уа! Мен аны танымай къаллыкъ тюйюлме»,-деп, таукел айтама.

Анабызгъа таза хауада бираз айланайыкъ деп, эгечим бла биягъы Цийкъанлары таба тебиредик. Юйден къобуз таууш эшитиледи, бир-бир тиширыула уа юйлерине кетип барадыла. Аланы келинчик къалай ариуду дегенден сора сёзлери жокъду. Мен а сагъышха къалама: «Омар аланы жууукълары тюйюл эсе уа? Ол келмей къалгъан болурму? Бош, ким эсе да ойнап айтханмы болур жырчы келликди деп?» - деген соруула башымда ары-бери чабадыла. Тойгъа жыйылгъанла барысы да келинни кёрюрге излейдиле, жаланда мен а эр кишилени арасында белгили жырчыны таныргъа кюрешеме. Ол кюн мени муратым толмады, кёралмадым Омарны.

...Ол сагъышладан къутулгъанлай, башха сурат келеди кёз аллыма: «Къызым, нек сагъышлыса? Сютчюк алып келгенме санга, сабийлеринге деп, Бийгъат да бишлакъчыкъ чулгъап ийгенди. Бир иги хобуста урлугъубуз къалгъанды, салчы сен да, ёсдюр. Артда къарт Омаргъа сау бол, дерсе»...

Ол кюз артында биз хобустадан бай тирлик алгъан эдик. Аны алайлай, тузланнганын ашагъанла да Омаргъа кёп алгъыш этгендиле.

Сабийлигимде ол сууукъ кюзгю кюн Омарны кёралмай къалгъанлыкъгъа, къадар мени аны бла бош тюбешдирип къоймай, аны бла сёлеширге, андан юйренирге, аны бла ишлерге да онг берди. Омар битеу коллективге да юлгю эди, мен ишлеп башлагъанда, ары дери да, артда да алайлай тургъан эди. Анга ийнанмазгъа да боллукъду, алай ол ишге хар кюнден да байрамгъача келе эди. Низамлыгъы уа асыры аламатдан, анга къарап, сагъатны тюз ишлегенин бла ишлемегенин билирге боллукъ эди. Биз а аны бошала билмеген кюч-къарыууна, ишге сюймеклигине сейирсинип бошаялмай эдик.

Эсимден ёмюрде да кетмез Омар радиодан художестволу башчы Борис Мизовну кетгенине къалай жарсыгъаны. Ол кимден да иги ангылай эди Мизов кетгенлей, ишибиз доюн болмазлыгъын. Мен ол кезиуде къырал филармонияда ишлей эдим. Алай, радиону эм телевиденияны хоруну къадарына жарсыгъаным себепли, Руслан Жанимовха телефон бла сёлешип, Мизов кетмезча бир зат эт , деп тилеген эдим. Алай ол, адам кеси ыразылыгъы бла ишден кете эсе, мени айтыр затым жокъду, деп къойду.

Мизовча фахмулу адамла алай кёп жокъдула, радио бла телевиденияны хоруча аллай коллективни жангыдан къураргъа уа бюгюнледе алай тынч иш тюйюлдю. Анда бек фахмулу, ишлерине кёллери бла, жанлары бла берилген, иш хакъны азлыгъына да къарамай, эрикмей, кюрешип тургъан адамла бар эдиле.
Омар аланы барын да бек уста ангылай эди эм Борисни кетгенине жюреги бла жарсыгъанды. Омар анга «жашым», Борис да «атам» демегенлей сёлешмей эдиле.

Омарны дуниядан кетгенини юсюнден айтыргъа сюймейме, ол асыры мудах хапарды. Аны жазылып сакъланнган жюзле бла жырлары радиону алтын фондудула, дерге боллукъду. Мен да урунуу жолуму хор бла башлагъан эдим эмда анда жаздырылгъан халкъ жырларымы артыкъда багъалайма.

Шёндю Омар да, хор да бизни бла болмагъанлыкъгъа, халкъ аны чыгъармачылыгъына энтта да кёп къайтырыкъды, Омар Къабарты-Малкъарны культурасына салгъан къыйынны уа багъасы, чеги жокъду.

Елена ПАЧЕВА, жырчы.
Заман.-2003.-30 июль

Отаров Омар Магомедович

Культура, общественность Кабардино-Балкарии понесли тяжелую утрату - 22 мая 2002 года в возрасте 86 лет скоропостижно скончался видный деятель культуры и искусства Кабардино-Балкарии, верный сын кабардино-балкарского народа, истинно народный певец, автор многих песен, яркий и неповторимый исполнитель, народный артист Кабардино-Балкарской Республики, заслуженный артист Карачаево-Черкесской Республики, заслуженный артист КБР Омар Магомедович Отаров.

О.М. Отаров родился 10 мая 1916 года в сел. Нижний Баксан Эльбрусского района в семье крестьянина. Рано познал трудности сельской жизни. Лишь в 1939 году он начал профессионально заниматься искусством, когда его пригласили петь в коллектив Кабардино-Балкарского хора. Омар Магомедович долгое время был солистом Киргизской госфилармонии, а с 1957-го по 1998 год - солистом хора Гостелерадио КБР.

О.М. Отаров сумел вписать яркие страницы в историю развития культуры нашего народа, стал его признанным и любимым певцом. На народных песнях в его исполнении воспитано несколько поколений. Чарующий голос Омара Магомедовича мощно звучал и в тяжкие годы переселения, вселяя надежду, силу духа соотечественникам. Посредством народной песни он раскрыл душу горца не только современникам, но и потомкам. Он при жизни стал классиком исполнительского мастерства.

Омар Магомедович сочинил немало прекрасных мелодий на стихи Кязима Мечиева, Кайсына Кулиева, Иссы Каракетова, Ибрагима Маммеева и других, кроме того, был собирателем и хранителем фольклора. Он всегда бережно относился к молодым дарованиям, щедро делился с ними своими познаниями.

Профессиональная деятельность Омара Магомедовича Отарова оценена по достоинству: в 1964 году он стал заслуженным артистом Кабардино-Балкарии, в 1982-м ему присвоено высокое звание народного артиста КБАССР, а к 85-летию со дня рождения он удостоен звания «Народный артист КЧР». Он награжден Почетной грамотой Президиума Верховного Совета КБАССР, Почетными грамотами Гостелерадио СССР и КБР.

Ушел из жизни замечательный человек, умный наставник, талантливый и яркий исполнитель народных песен, преданный друг, много сделавший для сохранения родного фольклора и развития национальной культуры. Мы навсегда сохраним в своих сердцах светлую память о верном сыне Кабардино-Балкарии – Омаре Магомедовиче Отарове.

Коков В.М., Губин Г.С., Чеченов Х.Д., Нахушев З.А., Туменов M.X, Геляхов А.С., Федченко Л.М., Пунаржи В.И., Альтудов Ю.К., Ахохов М.Х., Кучмазоков С.Т., Маслов Н.А., Сохроков Х.Х., Абазов Р.И., Таов П.К., Абаев В.М., Арсаева Ф.Т., Ахматов З.А., Беппаев С.У., Бердов Х.А., Воронов В.Х., Докшоков М.И., Жанимов P.M., Залиханов М.Ч., Залиханов Х.Ч., Зумакулов Б.М., Зумакулова Т.М., Кармоков Х.М., Кауфов Х.Х., Кимова Е.М., Колесникова Т.П., Кучуков М.Ш., Макитов С.И., Макитов Х.М., Мамхегов М.Ш., Мокаев М.Х., Мороз Л.А., Рахаев А.И., Рахаев И.И., Сохов В.К., Темирканов Б.Х., Теппеев А.М., Тхагазитов Ю.М., Тхакумачев А.Т., Ульбашев М.М., Фиров Р.Б., Хаупа Д.К., Черкесов Г.М., Чеченов Ш.Ш., Эфендиев К.К.

КБП.- 2002.-24 мая

Омар Отаров: Путь в искусство мне указал мой народ

В истории каждого народа есть личности, которым выпадает счастливая и почетная миссия быть первооткрывателями, людьми, с чьим творчеством связано рождение нового в культуре.

В истории балкарской народной культуры такой личностью является народный певец, автор многих песен Омар Магометович Отаров. Вряд ли найдется в нашей республике и в Карачаево-Черкесии человек, который бы не знал о нем, не слышал его голоса.

Родился он в 1916 году в маленьком горном ауле Гирхожан, в Баксанском ущелье. Впоследствии на этом месте вырос город Тырныауз. Любовь к фольклору появилась у Омара еще в раннем детстве. Хороший слух и музыкальный талант позволили ему с малых лет окунуться в богатый мир народных песен, сказаний.

На вопрос «Как и когда начался Ваш творческий путь?» Омар Магометович ответил: «Путь в искусство мне указал мой народ, а потом - композиторы A.M. Авраамов, Т.К. Шейблер и художественный руководитель ансамбля песни и пляски A.M. Покровский. Они же были моими первыми учителями-профессионалами».
А началось все в 1938 году. В Гирхожан приехали А.А. Калмыкова и A.M. Покровский для отбора певцов в организованный тогда балкарский хор. После прослушивания Омару предложили поехать в Нальчик и работать в хоре, художественным руководителем которого был большой знаток хорового искусства композитор Покровский. С тех пор Омар и связал жизнь с песней, с музыкой. Балкарские народные песни, которые во множестве знал совсем еще молодой тогда Омар, были обработаны для хора Авраамовым, Шейблером и Покровским. И в том, что балкарская народная песня пережила тогда свое новое рождение, немалая заслуга принадлежала Отарову. В 1940 году кабардинский и балкарский хоры объединились, и был организован ансамбль песни и пляски Кабардино-Балкарии, одним из ведущих солистов которого стал Омар Магометович.

В 1939 году Отарову посчастливилось встречаться с основоположником балкарской поэзии Кязимом Мечиевым, высоко оценившим искусство певца и настойчиво советовавшим ему и дальше собирать и бережно хранить народное песенное богатство, пропагандировать его. Омар Магометович последовательно и кропотливо продолжал работать над своим репертуаром.

Во время фашистской оккупации республики погибли все довоенные записи хора и солистов, хранившиеся в фонде республиканского радио. Это была громадная потеря. К счастью, ценное духовное богатство - все записи балкарских песен - удалось восстановить с помощью Отарова и при его непосредственном участии.

Да, Омар Отаров стал признанным и любимым певцом в нашем крае. Мечта крестьянского мальчика Омара из Баксанского ущелья, ныне народного артиста, осуществилась. То, чему посвятил он свою жизнь и творчество, стало достоянием наших народов.

Свои 85 лет Омар Магометович встречает полный сил и энергии.

КБП.-2001.-14 июль

Мени огъурлу къарындашым

Туугъан къарындашны махтап жазыу ушагъан да этмез, болсада бир къауум сёз айтайым.

Бизни уллу юйюрюбюзде сегиз сабий - тёрт жаш бла тёрт къыз бар эдик. Анабыз дуниядан кетгенде, Омаргъа 12 жыл бола эди, андан кичи юч сабий а бек ууакъла эдик.

Сабийлериме ёге ана сынатмам деп, атабыз Мухаммат андан сора юйдегили болмагъан эди.
Бирси жашла кими аскерде, кими окъууда болгъанлары себепли, атама бек болушхан Омар эди: ол малларыбызгъа къарай, отуннга да бара, бизге да иги окъугъуз дегенлей тура эди.

Омарны ол халда элде туруууну бир игилиги - гитчеликден окъуна ол халкъ жыйылгъан жерде адамла къалай жырлагъанларына сейирсинип, къулакъ сала тебиреген эди. Аны бек алгъан малкъар халкъ жыр, жау ура туруп жырланыучу «Долай» деген жырды.

Сабийлигинден окъуна, музыканы бек сюйгени себепли, Омар къошда ингирликде сюрюучюле эшик аллында от этип, аны тёгерегинде олтургъанда, жырлагъанларына, сыбызгъы, къыл къобуз сокъгъанларына бек сюйюп тынгылаучусун айтыучуду.

- Кесинг а халкъны аллында жырлап къачан башлагъан эдинг?- деген соруугъа Омар былай жууаплайды: «1938 жылда Нальчикде жангы къуралгъан малкъар хорда ишлерча жырлай билген жаш адамла табар ючюн биз жашагъан Гирхожан элге жыр эм тепсеу ансамбльни таматасы, композитор A.M. Покровский бла А.А. Калмыкова келген эдиле. Жашланы бла къызланы жыйып жырлатханларындан сора, ала манга Нальчикге кел да, анда хорда ишлерсе деген эдиле». Аны бла бирге Омарны жырчылыкъ ишни къолгъа алыргъа таукеллениуюне композиторла А.М. Авраамов бла Т.К. Шейблер да иги болушхандыла.

Алай бла Омар жырлап башлагъанлы 60 жылдан атлагъанды. Эшитген жырыны сёзлерин да, макъамын да эсде туталыуу бла Омар атабызгъа ушагъанды: бизни атабыз Мухаммат Къуранны кёлден билгенди. Аны кесине да хафиз дегендиле. Тёрт жюзден артыкъ жырны сёзлерли, Омар малкъар хорну репертуарын кенгертирге иги болушханды. Аллай бир жыргъа ол сабий заманында бизни элибизде жашаучу уста жырчыладан: Эдокланы Харундан бла Сейитден, Сотталаны Муратдан, Этезланы Доппандан юйреннгенин айтыучуду.

Жырчы усталыгъын ёсдюрюрге Омаргъа малкъар поэзияны мурдорун салгъан Мёчюланы Кязим бла 1939 жылда тюбешгени да уллу себеплик этгенди. Жырчы жашны фахмусуна бийик багъа берип, Кязим жырла жыйыуну тохтатмай бардыр эм аланы бек игилерин халкъгъа жырла деп, Омаргъа аманат этггенча айтхан эди.

Республикабызны фашистле ууучлагъан кезиуде Нальчикде хорну архиви жокъ болгъан эди. Ол заманда тас болгъан жырланы бла макъамланы записьлерин жангыдан жазаргъа Омарны бек уллу болушлугъу тийгенин белгилейдиле.
Омар кеси къурап жырлагъан жырла китап болуп чыкъгъанларына да биз бек къууаннган эдик.
Алай бла Бахсан ауузунда туугъан жашчыкъ кесини сыйлы муратына жетип, халкъгъа белгили жырчы болгъанды. Аны бизни къоншу республикаларыбызда жашагъанла да сыйлы кёредиле. Юлгюге Къарачайны алсакъ, ары биз, илму излем институтда ишлегенле, адамлагъа соруп тил эм фольклор материалла жыяр муратда кёп барыучубуз. Бир жол баргъаныбызда, къарачайлы къартланы къаууму келип, бизни copyyларыбызгъа жууап да этип, жырла да айтып, бизни бла айырылыша туруб а, аладан бирлери манга: «Ариу ауазлы къарындашынга бизден салам айт», - дегенин унутмайма.
Экинчи жол баргъаныбызда уа, къарачайлы къартла: «Омар келдими?» - деп соруп, угъай дегенибизде, бизни бла олтурмай, къайтып кетген эдиле.
Ючюнчю кере баргъанымда, Къарачайны эллеринден биринде, бир къартны юйюнде тилни юсюнден бизге керекли затланы сора тургъанымлай, онбешжыллыкъ къызчыкъ мени юсюмден къарт атасына: «Омарны къарындашы эсе бу да бир жырласа эди»,- дел шыбырдап, мени абызыратхан эди. Болсада аппасы анга: «Къызым, Аллах биреуге жырларча, башхалагъа уа илму жаны бла фахму береди», - деп мени бираз жапсаргъан эди…

85 жыл болгъанлыкъгъа, Омарны тирилей тутхан затла - аны жырларыдыла. Жырны, музыканы сюйгенлени саулукълары иги болуучусуну юсюнден кёп эшитгенбиз. Аны бла бирге Омарны игилей тутхан, аны юй бийчеси, бизни сюйген келинибиз - тёбен чегемли тиширыу Деваланы Адрахманны къызы Бийгъатды. Ёмюрюнде къаты сёлешиу деген затны билмеген келинибиз 60 жылдан артыкъдан бери къарындашымы игилей сакълайды.

Келин да, Омар да жашай келгенлерича ариу туруп, узакъ ёмюрлю болурларын Аллахдан тилейме.

ОТАРЛАНЫ Исмайыл,
филология илмуланы доктору.
Заман.-2001.-6 июнь

Контакты

Напишите нам
assia big