Суусапха толу гоппан узатханча

Биз, жаланда «Отарланы Омар фахмулу жырчыды» деген оюмну, айтыу бла чекленсек, кёплени кюлдюрюр эдик кесибизге. Къарачайда, Малкъарда да Омарны ауазын эшитгенлей сагъайып тынгыламагъан ким барды – уллуда, кичиде да?

Суусапха иги айрандан толу гоппанны узатханча, сюйгенинги салам къагъытыча, ананы кёкюрек жылыууча хычыуунду ол; танг жарыгъыча, кюн таякъларыча, тау тёппелерича ариуду; кишиликни жюрек отун, къаяча тёзюмлюгюн суратлагъан кючдю ол ауаз барыбызгъа да. Миллетни аты – жашауу, жарсыуу, къууанчы, ахшы умутлары, сагъышлы, оюмлары да эшитиледиле Омарны жырларында. Аланы барысы да халкъыбызны тарыхыны ёмюрлюк бетлеридиле; хар биринде миллетни сыфаты суратланады.

«Фахму, заманны кючлю желлерине кесин элтдирмей, кесине узакъ ёмюрлюкню алады», – дегенди Къайсын Кязимни юсюнден жазгъан статьяларындан биринде. Бу терен магъаналы оюм Отарланы Омаргъа да аламат тап келишеди. Халкъ жырчыбызны аты да ёмюрлюкдю, аны фахмусу кёп тёлюлеге халал къуллукъ этгенлей турлукъду. Омар айтхан жырла бир заманда да эски боллукъ тюйюлдюле, миллетибизни биргесине жашап, къыйын кюнюнде билеклик эте, жюрек жылыу да, таукеллик да бере, къууанч кюнюнде аякъ да бюкдюре барлыкъдыла. Ол жырла уа кёпдюле – тёрт жюзден артыкъ!
Биз да, Отарланы Омар бла бир кезиуде жашагъанла, аны бла ушакъ этерге, хант къангагъа олтурургъа, сёзюне, ушагъына, жырына тынгыларгъа онг тапханла, насыплыбыз. Къалай сабыр, къалай оюмлу, къаллай бир кёпню билген адамды ол.

Омар озгъан заманладан, бек алгъа уа халкъ жырланы тарыхларындан хапар айтып башласа, эрикмей кече, кюн да тынгылап турлугъунг келеди. Алай, Къарачай, Малкъар да бирча намыс берген республиканы халкъ артисти, Къарачайда Семенланы Сымайыл атлы саугъаны биринчи болуп алгъан адам, кесин кётюрюп, махтаныб а бир да кёрмезсе. Ол хар инсанны да сюеди, хар кимге да игилик излейди.

Аны туугъан эли Гирхожандан атлары саулай къыралгъа айтылгъан фахмулу адамла чыкъгъандыла. Юлгюге, халкъ поэтлерибиз Отарланы Керим, Зумакъулланы Танзиля, жазыучу, драматург, поэт Этезланы Омар, фольклорчу эм назмучу Отарланы Саид, филология илмуланы доктору Отарланы Исмайыл (Омарны кичи къарындашы), дагъыда башхала. Аланы хазна къалмай барысы да, культурагъа, илмугъа кеслерини жолларын халкъ чыгъармачылыкъдан башлагъанларына ишексизбиз.

Аны айтханым, жазыучуланы, назмучуланы къайсы бири да чыгъармачылыкъ ишге халкъ жырладан, жомакъладан, таурухладан юйреннгендиле. Омар а айтып тауусмаучу эди ол гитче заманында Гирхожанны ныгъышында халкъ жырчыла къураучу эришиулени. Тойлада да эришип болгъандыла ала, Омар да алагъа къошулуп. Эжиуню иги эталмай, жырны бузгъан адамны уа жыйындан терк чыгъарып, аны орнуна башханы – фахмулуну сайлагъандыла. Омар айтханнга кёре, жыйындан къысталгъанны жанына тиймегенди. Ол аллай кюнледен сора, эжиу этерге, жырларгъа да къадалып юйреннгенди; экинчиде жыйын бедишлиги болмаз ючюн.

- Ненча жыллынга тюзелгенсе жыр айтыргъа, Омар? – деп сорсанг, хычыуун ышара, сабий заманында анасы Барина айтханны эсине тюшюрюучюдю: «Омар къарнымда болгъанында окъуна жырлаучу эди», деп тенглерин кюлдюрюп тургъанды ол. Алай Омарны жыр искусствону уллу жолуна чыгъыууна бек алгъа гирхожанчы жырчыла себеп болгъанлары даулашсызды. Ол школда окъугъан заманында окъуна жюзге жетип халкъ жырны кёлюнден билгенди.

Урушну, кёчгюнчюлюкню заманларында да Омарны жырлары халкъгъа кюч-къарыу берип тургъандыла. Ол, жыр, къобуз таууш тохтасала, жашау да тохтарыгъын иги ангылагъан адам эди.

ШАУАЛАНЫ Хасан,
жазыучу.
Заман.-2006.- 6 июнь

Контакты

Напишите нам
assia big